پرخوری عصبی، نوعی اختلال است که با چرخهای از پرخوریهای بیرویه و تلاش برای جبران آن مشخص میشود. این اختلال نه تنها بر سلامت جسمی، بلکه بر سلامت روان فرد نیز تأثیر منفی میگذارد. در این مقاله، به بررسی علل، علائم و روشهای درمان پرخوری عصبی خواهیم پرداخت.
پرخوری عصبی چیست؟
پرخوری عصبی یا bulimia nervosa یک اختلال روانی است که در آن فرد به طور غیرقابل کنترل و در مقادیر زیاد غذا میخورد، حتی زمانی که احساس گرسنگی ندارد. این افراد معمولاً بعد از پرخوری احساس شرم یا گناه دارند، ولی به دلیل احساس عدم کنترل، از ادامه خوردن دست نمیکشند. این اختلال بیشتر در زنان دیده میشود و میتواند عوارض جسمی و روانی جدی داشته باشد. درمان آن شامل رواندرمانی و گاهی دارو است.
علائم پرخوری عصبی
یکی از علائم بارز پرخوری عصبی، خوردن بهطور ناخودآگاه در پاسخ به استرس است. افراد مبتلا معمولاً در شرایط فشار یا تنش، بدون آگاهی از آن، به خوردن غذا روی میآورند. علاوه بر این، غذا خوردن بهعنوان راهی برای آرامش یافتن در برابر احساسات منفی مانند ناراحتی، عصبانیت، یا خستگی نیز در این افراد شایع است. دیگر علائم این اختلال شامل موارد زیر است:
- فرد به طور مداوم نگران وزن و شکل بدن خود است و از تصویر بدن خود ناراضی است.
- ترس شدید و نامتناسب از افزایش وزن، حتی اگر وزن فرد در محدوده طبیعی باشد.
- خوردن مقدار زیادی غذا در یک دوره زمانی کوتاه (معمولاً کمتر از دو ساعت) به صورتی که فرد احساس از دست دادن کنترل داشته باشد.
- انجام رفتارهایی مانند استفراغ عمدی، استفاده از ملینها یا دیورتیکها، روزهداری یا ورزش بیش از حد برای جلوگیری از افزایش وزن پس از پرخوری.
- احساس گناه، شرم یا افسردگی پس از پرخوری و رفتارهای جبرانی.
- تغییرات وزن مکرر و قابل توجه.
- مشکلات دندانی (به دلیل استفراغ مکرر)، اختلالات الکترولیتی، مشکلات گوارشی و سایر مشکلات جسمی ناشی از پرخوری و رفتارهای جبرانی.
علت پرخوری عصبی
پرخوری عصبی یک اختلال پیچیده است که عوامل مختلفی در بروز آن نقش دارند. این عوامل میتوانند روانی، اجتماعی، ژنتیکی یا محیطی باشند. در ادامه به برخی از دلایل اصلی این اختلال پرداخته شده است:
- استرس: استرس مزمن میتواند منجر به افزایش سطح کورتیزول، هورمونی که اشتها را تحریک میکند و میل به غذاهای پرکالری را افزایش میدهد. در نتیجه، افراد ممکن است برای مقابله با استرس به پرخوری روی بیاورند.
- سرکوب احساسات منفی: پرخوری میتواند به عنوان راهی برای سرکوب و فراموشی احساسات ناخوشایند مانند خشم، ترس، غم، اضطراب، تنهایی، رنجش و شرم عمل کند. این افراد ممکن است احساس بدی نسبت به خود داشته باشند، به ویژه اگر در مورد وزن یا ظاهر خود مورد آزار و اذیت قرار گرفته باشند.
- احساس پوچی و بیحوصلگی: گاهی اوقات، افراد برای پر کردن خلاءهای عاطفی یا مقابله با بیحوصلگی و احساس پوچی به پرخوری روی میآورند.
- عادات دوران کودکی: الگوهای غذا خوردن در دوران کودکی، مانند استفاده از غذا به عنوان پاداش یا تسکین، میتواند در بزرگسالی به پرخوری عصبی منجر شود.
- تأثیرات اجتماعی: حضور در جمعهایی که در آن غذا خوردن رایج است، میتواند باعث تشویق به پرخوری شود. همچنین، استرس و اضطراب در موقعیتهای اجتماعی نیز میتواند به پرخوری دامن بزند.
- سابقه خانوادگی و ژنتیک: سابقه خانوادگی اختلالات خوردن و مشکلات مربوط به وزن میتواند خطر ابتلا به پرخوری عصبی را افزایش دهد.
- رژیم گرفتن: افرادی که رژیمهای غذایی سخت و محدودکننده را تجربه میکنند، بیشتر در معرض خطر ابتلا به اختلالات خوردن، از جمله پرخوری عصبی، قرار دارند.
- عوامل روانشناختی: کمالگرایی، انتظارات غیر واقعی از خود، فشارهای اجتماعی و رسانهای برای داشتن بدنی لاغر، افسردگی و اضطراب از جمله عوامل روانشناختی هستند که میتوانند در بروز پرخوری عصبی نقش داشته باشند.
- فشارهای اجتماعی و فرهنگی: فشارهای اجتماعی برای لاغر بودن و تبلیغات رسانهای که بدنهای لاغر را ایدهآل نشان میدهند، میتوانند در ایجاد این اختلال مؤثر باشند.
درمان پرخوری عصبی
درمان این اختلال اغلب شامل همکاری میان بیمار، خانواده، پزشک معالج، متخصص سلامت روان و متخصص تغذیه میشود. در ادامه روشهای مختلف درمان پرخوری عصبی به طور حرفهای توضیح داده میشود.
۱) رواندرمانی و نقش آن در کنترل پرخوری عصبی
رواندرمانی، که شامل مشاوره و گفتگو با یک متخصص سلامت روان است، میتواند به بهبود علائم پرخوری عصبی کمک کند. درمانهای مختلف مانند درمان شناختی رفتاری (CBT) به فرد کمک میکند تا باورها و رفتارهای منفی خود را شناسایی و جایگزین کند. رواندرمانی مبتنی بر خانواده نیز به والدین کمک میکند تا در مدیریت رفتارهای غذایی فرزند خود نقش داشته باشند و همچنین رواندرمانی بین فردی به بهبود مهارتهای ارتباطی و حل مشکلات میان فردی کمک میکند.
۲) درمان دارویی پرخوری عصبی
داروهای ضد افسردگی، به ویژه فلوکستین (پروزاک)، ممکن است در کاهش علائم پرخوری عصبی موثر باشند. این دارو از گروه مهارکنندههای انتخابی بازجذب سروتونین (SSRIs) است و به ویژه در ترکیب با رواندرمانی میتواند نتایج خوبی در درمان این اختلال داشته باشد.
۳) راهکارهای تغذیهای برای مقابله با پرخوری عصبی
یک متخصص تغذیه میتواند برنامهای غذایی تنظیم کند که به فرد مبتلا کمک کند تا عادات غذایی سالمی داشته باشد و از پرخوری عصبی جلوگیری کند. ایجاد الگوهای غذایی منظم و جلوگیری از محدودیتهای غذایی از عوامل مهم در درمان این اختلال هستند.
۴) دیگر راهکارها برای مقابله با پرخوری عصبی
در مواردی که علائم پرخوری عصبی شدید باشند و منجر به مشکلات جدی برای سلامت فرد شوند، درمانهای بستری یا درمانهای روزانه در برنامههای خاص اختلالات تغذیهای ممکن است ضروری باشد. درمانهای روزانه به فرد این امکان را میدهد که در محیطی کنترلشده به درمان ادامه دهد.
سریعترین راه درمان پرخوری عصبی
درمان پرخوری عصبی به شدت اختلال و علائم آن بستگی دارد. در بسیاری از موارد، ترکیب چند روش درمانی میتواند به تسریع فرآیند درمان کمک کند. مشاوره با دکتر تغذیه و روانشناس میتواند به افراد کمک کند تا گام به گام این اختلال را کنترل کنند.
راهکارهای مقابله با استرس برای جلوگیری از پرخوری عصبی
پرخوری عصبی و افسردگی اغلب در ارتباط با یکدیگر هستند. افرادی که دچار افسردگی هستند، ممکن است از غذا به عنوان راهی برای مقابله با احساسات منفی استفاده کنند. داروهایی مانند فلوکستین میتوانند به کاهش علائم افسردگی و کاهش نیاز به پرخوری کمک کنند.
- شناسایی عوامل استرسزا: آگاهی از عوامل محرک پرخوری عصبی اولین گام مهم است.
- خارج کردن غذاهای محرک از خانه: حذف غذاهای پرشکر و فرآوریشده میتواند به کنترل پرخوری کمک کند.
- جایگزینی غذا با فعالیتهای دیگر: انجام فعالیتهایی مانند پیادهروی، تنفس دیافراگمی، یا صحبت با دوستان میتواند به کاهش استرس کمک کند.
مراقبه، ورزش و حمایت اجتماعی
تمرین مراقبه و فعالیت بدنی منظم میتواند استرس را کاهش داده و به بهبود شرایط کمک کند. همچنین حمایت از دوستان و خانواده به افراد کمک میکند تا در برابر فشارهای روانی مقاومت کنند.
داروهای گیاهی و تغییرات رژیم غذایی
طب سنتی بر اصلاح شیوه زندگی تأکید دارد. اصلاح خواب، تغذیه، و فعالیت بدنی، به همراه استفاده از داروهای گیاهی مانند اسطوخودوس و سنبل طیب، میتواند به کاهش استرس و بهبود وضعیت فرد مبتلا کمک کند. همچنین، مصرف غذاهای غنی از ویتامین D و مرکبات میتواند تأثیر مثبت بر خلق و خو و کنترل استرس داشته باشد.
جراحی چاقی
در درمان اختلال پرخوری عصبی، درمانهای روانشناختی و مشاوره تغذیهای معمولاً اولین خط درمان هستند. با این حال، در مواردی که فرد مبتلا به این اختلال دچار چاقی شدید شده باشد و سایر روشها مانند رژیم غذایی و ورزش مؤثر نبودهاند، جراحی چاقی ممکن است گزینهای مفید باشد.
این نوع جراحیها که شامل عملهایی مانند عمل اسلیو معده و بایپس معده هستند، میتوانند به کاهش وزن کمک کنند و از طریق تغییرات فیزیولوژیکی در بدن، میل به خوردن غذاهای پرکالری را کاهش دهند.
جمع بندی
پرخوری عصبی یا بولیمیا یک اختلال خوردن است که تحت تأثیر عوامل روانی، عاطفی و اجتماعی قرار دارد. این اختلال با استفاده از غذا بهعنوان مکانیسم مقابلهای برای تسکین احساسات منفی شناخته میشود و اغلب به پرخوری احساسی منجر میشود. درمان این اختلال بهطور معمول نیازمند مشاوره روانشناسی برای شناسایی و اصلاح الگوهای فکری و رفتاری منفی است.
علاوه بر رواندرمانی، تکنیکهای مدیریت استرس و مهارتهای مقابلهای نیز میتوانند به فرد کمک کنند تا با محرکها و احساسات منفی کنار بیاید. در موارد شدیدتر، درمانهای ترکیبی شامل تغذیهدرمانی و دارو درمانی نیز توصیه میشود.